Logo Draig Ac Eryr
Wymowa
Strona główna
Bibliografia
Słownik
Gramatyka
Wymowa

Alfabet walijski
Znaki diakrytyczne
Tabela liter
Spółgłoski
Samogłoski krótkie
Samogłoski średnie
Samogłoski długie

Ciekawe Strony
Ciekawe Miejsca
Multimedia
Valid HTML 4.01 Transitional
Valid CSS!

Samogłoski

Samogłoski walijskie mogą być krótkie (czyli normalne), średnie albo długie. W praktyce średnie nie są wcale specjalnie dłuższe od krótkich, ich potencjalna długość wynika z faktu występowania pod akcentem, co wpływa na nieco bardziej wydłużoną artykulację.

Samogłoski krótkie
[a], [e] i [o] wymawia się jak polskie a, e i o. Jednak trzeba wziąć pod uwagę fakt, że drugim językiem Walijczyków jest angielski, przez co te samogłoski mogą brzmieć troszeczkę inaczej.
[i] brzmi jak polskie i. .
[jy] jest samogłoską zbliżoną do [i], jednak nie jest tak miękka, jak polskie i. Przypominać może też trochę yj. Zapisuje się ją jako u albo jako y w ostatniej sylabie.
[y] przypomina trochę polskie y, jednak nie rozszerza się tak bardzo warg przy jego wymowie. Jest przez to krótsze. Przed samogłoskami nosowymi może brzmieć bardziej jak krótkie a. Zapisuje się je przez y.
[u] zapisuje się jako w i jest to jedna z osobliwości ortografii walijskiej. Dla przyzwyczajonego do tego, że w to jest [w] Polaka wyrazy walijskie wyglądają jakby nie miały samogłoski... Jednak jest to [u], a zapis taki jest konsekwencją używania tej samej litery na [ł], do którego [u] jest podobne.

Samogłoski krótkie występują:
w wyrazach jednosylabowych zakończonych na zbitkę spółgłosek. Dzieje się to także wtedy, gdy zbitka ta jest etymologiczna i uprościła się do jednej głoski.
w wyrazach jednosylabowych przed p, t, c, m i ng.
w jednosylabowych niekacentowanych krótkich przyimkach, spójnikach itp.
w wyrazach jednosylabowych z dyftongiem: ai, au, ew, iw, oi, uw, yw. Au może być jednak długie w kilku wyrazach, oraz jeśli jest skutkiem kontrakcji, tak jak w dużej liczbie zakończeń czasowników. Wtedy specjalnie podkreśla się jego krótkość akutem.
w wyrazach wielosylabowych, w sylabie akcentowanej przed zbitką spółgłosek albo przed p, t, c, ll, m i ng. Sylaby te są zamknięte przez kończącą je spółgłoskę.
w sylabie akcentowanej z dyftongiem zstępującym.
w wyrazach wielosylabowych w każdej sylabie przedakcentowej.

Samogłoski średnie występują w akcentowanej sylabie wyrazu wielosylabowego, jeśli kończy się ona na b, ch, d, ff, g, l, jedno n, jedno r lub th. Sylaba taka jest otwarta, a spółgłoska należy do następnej (ostatniej).

Samogłoski długie
[aa], [ee] i [oo] to długie odpowiedniki [a], [e], i [o]. Jeśli trzeba, zaznacza się ich długość cyrkumfleksem: â, ê, ô.
[ii] to długa wersja [i]. Może być zapisana jako î.
[jyy] zapisuje się jako y w ostatniej sylabie albo też jako u. Jest to długa odmiana [jy].
[uu] jest długim wariantem [u]. Może być zapisana jako ŵ.

Samogłoski długie nie są zawsze zaznaczane przez znaczek ^, czyli cyrkumfleks. Dzieje się tak dlatego, że najczęściej po prostu wiadomo, kiedy samogłoska jest długa. Otóż na pewno samogłoski długie występują:
w wyrazach jednosylabowych zakończonych na samogłoskę; ta samogłoska jest długa.
w wyrazach jednosylabowych, w których doszło do kontrakcji samogłosek krótkich.
w wyrazach jednosylabowych przed b, ch, d, dd, f, ff, s, th na końcu wyrazu;
w wyrazach jednosylabowych z dyftongiem ae, oe i wy (ŵy);
w wyrazach wielosylabowych w sylabie akcentowanej przed h albo inną samogłoską, jeżeli nie jest to dyftong, czyli kiedy pojawia się rozziew.
Niepewność może się pojawić w wyrazach jednosylabowych kończących się na l, n lub r i właśnie wtedy zwykle dorysowuje się takiej literce cyrkumfleks. Jednak i tak bywa to ograniczane tylko do tych wyrazów, które pisze się tak samo, a wymawia inaczej i brak cyrkumfleksu spowodowałby niejasność co do znaczenia wyrazu.