Logo Draig ac Eryr
Gramatyka
Strona główna
Gramatyka

Rozdział 1
Rozdział 2
Rozdział 3
Rozdział 4
Rozdział 5
Rozdział 6
Rozdział 7

2.1 Jest po walijsku
2.2 On jest
2.3 Ona jest
2.4 Pytanie sprawdzające
2.5 Odpowiedź twierdząca i przecząca
2.6 Zdanie przeczące
2.7 Pytanie zaprzeczone
2.8 Dopytanie
2.9 Pytanie szczegółowe

Słownik
Wymowa
Bibliografia
Ciekawe Strony
Moja strona jest poprawnie napisana w HTML 4.01 Transitional
Arkusz stylów został napisany poprawnie!

Do góry

Rozdział 2
Utożsamianie dwu rzeczowników

1. Jest po walijsku
Po walijsku słowo jest ma dwie podstawowe formy, to jest yw i ydy. Są one (poza kilkoma wyjątkami) całkowicie wymienne, zatem można powiedzieć:
Pwyliad yw Piotr. - Piotr jest Polakiem. albo
Pwyliad ydy Piotr. - Piotr jest Polakiem.
Pwyles yw Patrycja. - Patrycja jest Polką. albo
Pwyles ydy Patrycja. - Patrycja jest Polką.
Dawniej używano też ⁺ydyw, które powstało z yw przez dodanie partykuły yd. Końcowe w zanikło i tak doszło do powstania ydy. Ma ono jeszcze wariant graficzny ˜ydi, praktycznie nieróżniący się wymową.

2. On jest
Zaimek on zastępuje inny rzeczownik z rodzaju męskiego, wspomniany wcześniej lub domyślnie znany. W walijskim używa się w tej funkcji e na Południu a o na Północy.
Sais yw Steve. Sais yw e. - Steve jest Anglikiem. On jest Anglikiem. albo
Sais ydy Steve. Sais ydy o. - Steve jest Anglikiem. On jest Anglikiem.
Starszą formą e było ⁺ef. Jednak w pozycji emfatycznej używano specjalnego zaimka †efo; w wymowie przekształcił się on w †yfo, którego zredukowaną formę fo można spotkać już w czternastym wieku. Na Północy fo zastąpiło całkowicie ef, poza kilkoma wyrażeniami, a następnie f zanikło i tak powstało o. Tymczasem na Południu fo zostało zmienione na fe, z którego wywodzi się z kolei †efe Williama Salesbury'ego i biskupa Williama Morgana, tłumaczy Pisma Świętego na walijski z szesnastego wieku.
Zatem współcześnie w pozycji emfatycznej używa się fe na Południu a fo na Północy:
Fe yw Steve. - To on jest Steve. To jest Steve.
Fe ydy Piotr. - To on jest Piotr. To jest Piotr.
Fo yw Alastair. - To on jest Alastair. To jest Alastair.
Fo ydy Grady. - To on jest Grady. To jest Grady.
W powyższych zdaniach chodzi o wskazanie, że to ta osoba, a nie inna, nosi dane imię.

3. Ona jest
Zaimek ona zastępuje inny rzeczownik z rodzaju żeńskiego, wspomniany wcześniej lub domyślnie znany. W walijskim używa się w tej funkcji hi.
Saesnes yw Stella. Saesness yw hi. - Stella jest Angielką. Ona jest Angielką.
Saesnes ydy Stella. Saesnes ydy hi. - Stella jest Angielką. Ona jest Angielką.
W pozycji emfatycznej kiedyś stosowano †hyhi, później za przykładem †yfo rozpowszechniło się †yhi, które następnie zrównało się z hi:
Hi yw Stella. - To ona jest Stella. To jest Stella.
Hi ydy Patrycja. To ona jest Patrycja. To jest Patrycja.
W powyższych zdaniach chodzi o wskazanie, że to ta osoba, a nie inna, nosi dane imię.

4. Pytanie sprawdzające
Aby zadać pytanie sprawdzające wystarczy zwykle zmienić intonację zdania:
Pwyliad yw Piotr? - Piotr jest Polakiem? albo
Pwyliad ydy Piotr? - Piotr jest Polakiem?
Sais yw e? - On jest Anglikiem?
Albanwr ydy o? - On jest Szkotem?
Saesnes yw hi? - Ona jest Angielką?
Albanes ydy hi? - Ona jest Szkotką?
Fe yw Steve? - To on jest Steve? To jest Steve? Czy to Steve?
Fo yw Alastair? - To on jest Alastair? To jest Alastair? Czy to Alastair?
Hi ydy Stella? - To ona jest Stella? To jest Stella? Czy to jest Stella?
W starszym, literackim i oficjalnym języku umieszcza się przed pytaniem partykułę ai, która jest dokładnym odpowiednikiem polskiego czy. Pamiętać jednak należy, że nie pojawia się ona przed czasownikami, a przed innymi częściami mowy:
Ai Pwyliad yw Piotr? - Czy Piotr jest Polakiem? albo
Ai Pwyles ydy Patrycja? - Czy Patrycja jest Polką?

5. Odpowiedź twierdząca i przecząca
Na pytanie sprawdzające zaczynające się od ai (nawet, gdy jest ono domyślne) odpowiada się ie, to jest tak:
Pwyliad yw Piotr? - Czy Piotr jest Polakiem?
Ie. - Tak.
Saesnes ydy hi? - Czy ona jest Angielką?
Ie. - Tak.
Fe yw Steve? - To Steve?
Ie. - Tak.
Hi yw Patrycja? - To jest Patrycja?
Ie. - Tak.
Na pytanie sprawdzające zaczynające się od ai (nawet, gdy jest ono domyślne) odpowiada się nage to jest nie:
Saeson yw Piotr? - Czy Piotr jest Anglikiem?
Nage. - Nie.
Gwyddeles ydy hi? - Ona jest Irlandką?
Nage. - Nie.
Fe yw Grady? - To Grady?
Nage. - Nie.
Hi ydy Anna? - To Anna?
Nage. - Nie.
W języku potocznym często występuje ˜na.

6. Zdanie przeczące
W walijskim istnieje kilka możliwości wyrażenia zaprzeczenia. Przede wszystkim jest to nid - nie, postawione na początku zdania:
Sais yw Piotr? - Czy Piotr jest Anglikiem?
Nage. Nid Sais yw Piotr. - Nie. Piotr nie jest Anglikiem.
Gwyddeles ydy hi? - Ona jest Irlandką?
Nage. Nid Gwyddeles ydy Stella. - Nie. Stella nie jest Irlandką.
Fe yw Grady? - To Grady?
Nage. Nid fe yw Grady. - Nie, to nie Grady.
Hi ydy Anna? - To Anna?
Nage. Nid hi ydy Anna. - Nie. To nie Anna.
W tej roli można spotkać też wyraz dim:
Dim Albanwr ydy e. - On nie jest Szkotem.
Dim fe yw Alastair. - To nie jest Alastair.
Dim hi ydy Patrycja. - To nie jest Patrycja.
Dim może znaleźć się także po podmiocie (którym w moim przykładzie jest Piotr), ale wtedy musi zostać osłabione do ddim:
Almaenwr yw Piotr ddim. - Piotr nie jest Niemcem.
Albanes ydy hi ddim. - Ona nie jest Niemką.
Fo yw Grady ddim. - To nie jest Grady.
Dawniej występowała także postać przejściowa, zawierająca i nid, i ddim:
Nid Sbaenwr ydy Piotr ddim. - Piotr nie jest Hiszpanem.

7. Pytanie zaprzeczone
Aby zadać pytanie zaprzeczone należy zacząć zdanie od wyrazu onid, który jest odpowiednikiem polskiego czyż:
Onid Pwyliad yw Piotr? - Czyż Piotr nie jest Polakiem? Nie jestże Piotr Polakiem?
Onid Pwyles ydy hi? - Czyż ona nie jest Polką?
Onid fe yw Alastair? - Czyż to nie on to Alastair?
Onid hi ydy Stella? - Czyż to nie ona to Stella?
Onid ma kilka wariantów powstałych przez zużycie w wymowie, to jest ond (zapisywane też on'd), oni oraz on (pisane także on'):
Ond Eidales yw Emilia? - Czyż Emilia nie jest Włoszką?
Oni Ffrancwr ydy François? - Czyż François nie jest Francuzem?

8. Dopytanie
Dopytanie w walijskich zdaniach utożsamiających może mieć dwie formy. Pierwszą z nich jest onid e, a drugą ai e:
Pwyles ydy hi, onid e? - Ona jest Polką, nieprawdaż?
Fe yw Grady, onid e? - To on jest Grady, nie?
Saesnes ydy Stella, ai e? - Stella jest Angielką, tak?
Hi ydy Cerys, ai e? - To ona jest Cerys, prawda?
Onid e, pisane też czasem onid ê, bywa skracane do ˜yntê (yn't ê) albo nawet do ˜'te. ˜Yntê można spotkać częściej na Północy, tymczasem na Południu zdarzało się słyszeć też ˜on't ef e? Pojawia się ono tylko po zdaniach twierdzących:
Gwyddel yw o, yntê? - On jest Irlandczykiem, nie?
Gwyddeles yw hi, 'te? - Ona jest Irlandką, co nie?
Ai e, pisane też ai ê, czasem jest skracane do ie. Południowe warianty to ˜ai ef e i ˜i ef e, nie są współcześnie często używane. Ai e może wystąpić zarówno po zdaniach twierdzących jak i przeczących:
Sbaenwr ydy Juan, ai e? - Juan jest Hiszpanem, tak?
Sbaenes ydy hi, ie? - Ona jest Hiszpanką, prawda?
Nid Ffrancwr yw e, ai e? - On nie jest Francuzem, co?
Nid hi ydy Patrycja, ie? - To nie jest Patrycja, prawda?
E w tych złożeniach nie znaczy on, ale tak, zatem dosłowne tłumaczenie onid e to czyż nie (jest) tak?, a ai e - czy (jest) tak?

9. Pytanie szczegółowe
Walijskie pwy odpowiada polskiemu kim:
Pwy yw Piotr? - Kim jest Piotr?
Pwy ydy e? - Kim on jest?
Pwyliad ydy e. - On jest Polakiem.
Pwy ydy Emilia? -Kim jest Emilia?
Pwy yw hi? - Kim ona jest?
Eidales yw hi. - Ona jest Włoszką.
Zauważ, że w polskich zdaniach kim jest w narzędniku.